بسیاری از اختلافات حقوقی نه به دلیل سوءنیت طرفین، بلکه به دلیل تنظیم نادرست قرارداد به وجود می آیند. دو نفر ممکن است هنگام شروع همکاری کاملاً با یکدیگر توافق داشته باشند، اما زمانی که موضوع پرداخت، زمان انجام تعهد، کیفیت کار، فسخ قرارداد یا جبران خسارت مطرح می شود، مشخص شود که متن قرارداد پاسخ روشنی برای اختلاف ایجادشده ندارد.
در چنین شرایطی، اهمیت نقش وکیل در تنظیم قرارداد مشخص می شود. وکیل صرفاً شخصی نیست که بعد از ایجاد اختلاف وارد پرونده شود؛ یکی از مهم ترین وظایف یک وکیل متخصص در امور قراردادها، پیشگیری از اختلاف از طریق تنظیم دقیق، روشن و قابل اجرا بودن توافق طرفین است.
اگر قصد انعقاد یک قرارداد مالی، تجاری، ملکی، مشارکت، پیمانکاری یا همکاری را دارید، بررسی قرارداد قبل از امضا می تواند بسیار کم هزینه تر از پیگیری اختلاف پس از امضا باشد.
چرا تنظیم قرارداد اهمیت دارد؟
قرارداد سندی است که قرار است حقوق، تعهدات و مسئولیت های طرفین را مشخص کند. هرچه مبلغ معامله یا اهمیت همکاری بیشتر باشد، نقص در قرارداد می تواند خسارت جدی تری ایجاد کند.
مطابق ماده ۱۰ قانون مدنی، قراردادهای خصوصی اشخاص، تا زمانی که مخالف صریح قانون نباشند، نسبت به طرفین معتبر هستند. از سوی دیگر، برای صحت یک معامله نیز شرایطی مانند قصد و رضایت طرفین، اهلیت، معین بودن موضوع و مشروع بودن جهت معامله اهمیت دارد.
بنابراین، صرف اینکه دو نفر متنی را امضا کرده اند لزوماً به این معنا نیست که تمام مسائل حقوقی آن قرارداد به درستی پیش بینی شده است.
یک قرارداد مناسب باید مشخص کند:
- طرفین دقیقاً چه کسانی هستند؛
- موضوع قرارداد چیست؛
- هر طرف چه تعهداتی دارد؛
- تعهدات باید در چه زمانی انجام شوند؛
- مبلغ و نحوه پرداخت چگونه است؛
- در صورت تأخیر یا تخلف چه اتفاقی می افتد؛
- قرارداد در چه شرایطی قابل فسخ است؛
- اختلافات احتمالی چگونه حل می شوند.
اینجاست که استفاده از دانش و تجربه یک وکیل قراردادها می تواند اهمیت زیادی پیدا کند.
نقش وکیل در تنظیم قرارداد چیست؟
نقش وکیل در تنظیم قرارداد فقط نوشتن چند بند حقوقی یا استفاده از اصطلاحات رسمی نیست. وکیل ابتدا ماهیت رابطه میان طرفین، هدف قرارداد، خطرات احتمالی و تعهدات موردنظر را بررسی می کند و سپس متن قرارداد را متناسب با همان رابطه حقوقی تنظیم می کند.
بررسی هویت و سمت طرفین قرارداد
یکی از اولین موضوعاتی که در تنظیم قرارداد باید مورد توجه قرار گیرد، مشخصات و اختیار قانونی طرفین است.
اگر قرارداد با شخص حقیقی منعقد می شود، باید هویت او به درستی مشخص شود. اگر طرف قرارداد شرکت یا مؤسسه باشد، موضوع پیچیده تر است و باید مشخص شود فرد امضاکننده از طرف شرکت اختیار انعقاد قرارداد را دارد یا خیر.
گاهی قراردادی از نظر محتوا مناسب است، اما شخصی آن را امضا کرده که اختیار قانونی لازم برای ایجاد تعهد از طرف شرکت نداشته است. بررسی همین موضوع ساده می تواند از اختلافات مهم بعدی جلوگیری کند.
تعیین دقیق موضوع قرارداد
یکی از مهم ترین وظایف وکیل، تبدیل توافق شفاهی طرفین به یک موضوع روشن و قابل اندازه گیری است.
عباراتی مانند «انجام کامل پروژه»، «تحویل مناسب کالا» یا «ارائه خدمات مطلوب» در ظاهر قابل فهم هستند، اما ممکن است هنگام اختلاف تفسیرهای متفاوتی داشته باشند.
برای مثال اگر قرارداد مربوط به طراحی یک نرم افزار باشد، بهتر است امکانات موردنیاز، مراحل تحویل، نحوه تأیید، مسئولیت اصلاح اشکالات و زمان بندی پروژه تا حد امکان مشخص شود.
هر اندازه موضوع قرارداد دقیق تر باشد، امکان اختلاف درباره اینکه تعهد انجام شده یا خیر کمتر خواهد شد.
مشخص کردن تعهدات هر یک از طرفین
در قرارداد حرفه ای باید تعهدات هر طرف جداگانه و شفاف نوشته شود.
فرض کنید شخصی برای بازسازی یک ملک با پیمانکار قرارداد منعقد می کند. صرف ذکر عبارت «بازسازی ساختمان» کافی نیست. باید مشخص شود تهیه مصالح بر عهده چه کسی است، کیفیت مصالح چگونه تعیین می شود، زمان شروع و پایان پروژه چیست، تغییرات احتمالی چگونه محاسبه می شود و مسئولیت تأخیر با چه شخصی خواهد بود.
وکیل هنگام تنظیم قرارداد تلاش می کند نقاطی را که در آینده می توانند محل اختلاف باشند از ابتدا شناسایی و تعیین تکلیف کند.
پیش بینی ضمانت اجرای تخلف
قراردادی که فقط تعهدات را بیان کند اما برای تخلف از آنها ضمانت اجرای مناسبی نداشته باشد، ممکن است در عمل قدرت بازدارندگی کافی نداشته باشد.
در قرارداد می توان متناسب با نوع رابطه حقوقی درباره خسارت، وجه التزام، الزام به انجام تعهد، حق فسخ یا سایر ضمانت اجراهای قانونی تصمیم گیری کرد.
برای مثال اگر زمان تحویل پروژه اهمیت زیادی دارد، بهتر است تکلیف تأخیر در انجام تعهد صریحاً مشخص شود. همچنین مبلغ وجه التزام یا شرایط مطالبه خسارت باید به شکلی تنظیم شود که بعدها خود آن بند منشأ اختلاف تازه ای نشود.
تنظیم شرایط فسخ و خاتمه قرارداد
یکی از رایج ترین اشتباهات این است که افراد هنگام شروع یک همکاری فقط درباره موفقیت آن فکر می کنند و شرایط پایان همکاری را نادیده می گیرند.
یک قرارداد حرفه ای باید پاسخ دهد که اگر یکی از طرفین تعهدات خود را انجام نداد، آیا طرف مقابل امکان فسخ دارد؟ آیا قبل از فسخ باید اخطار ارسال شود؟ آیا برای رفع تخلف مهلتی در نظر گرفته می شود؟ تکلیف مبالغ پرداخت شده، اسناد، کالاها یا اطلاعات در زمان خاتمه قرارداد چیست؟
ماده ۲۱۹ قانون مدنی نیز اصل لزوم قراردادهای صحیح را مورد توجه قرار داده است. به همین دلیل، نمی توان تصور کرد هر طرف هر زمانی که خواست می تواند بدون وجود مبنای قراردادی یا قانونی از قرارداد خارج شود.
پیش بینی روش حل اختلاف
طرفین معمولاً هنگام امضای قرارداد تصور می کنند اختلافی ایجاد نخواهد شد؛ بااین حال یکی از مهم ترین بخش های تنظیم قرارداد، پیش بینی شرایطی است که اختلاف ایجاد شده است.
در قرارداد می توان بسته به شرایط، مراجعه به دادگاه صالح، داوری یا سازوکارهای دیگری را برای حل اختلاف پیش بینی کرد.
انتخاب روش نامناسب حل اختلاف گاهی می تواند روند مطالبه حق را طولانی تر یا پیچیده تر کند. به همین دلیل این بند باید متناسب با نوع قرارداد تنظیم شود و استفاده بدون بررسی از بندهای آماده توصیه نمی شود.
وکیل قراردادها چگونه از بروز اختلاف جلوگیری می کند؟
وظیفه مهم وکیل این است که قرارداد را فقط از نگاه شرایط امروز بررسی نکند؛ بلکه سناریوهای احتمالی آینده را نیز در نظر بگیرد.
برای مثال ممکن است چند ماه پس از انعقاد قرارداد یکی از این اتفاقات رخ دهد:
- طرف مقابل پرداخت خود را انجام ندهد؛
- تحویل کالا یا پروژه با تأخیر مواجه شود؛
- کیفیت مورد انتظار تأمین نشود؛
- هزینه های پیش بینی نشده ایجاد شود؛
- یکی از طرفین بخواهد قرارداد را خاتمه دهد؛
- اطلاعات محرمانه طرف مقابل افشا شود؛
- درباره مالکیت محصول یا نتیجه کار اختلاف ایجاد شود.
وکیل تلاش می کند قبل از امضای قرارداد، پاسخ حقوقی این مسائل را در متن قرارداد پیش بینی کند.
به همین دلیل هزینه ای که برای تنظیم یا بررسی قرارداد پرداخت می شود، در بسیاری از موارد در مقایسه با هزینه مالی و زمانی یک اختلاف حقوقی بسیار محدودتر است.
مهم ترین بندهایی که باید در قرارداد بررسی شوند
نوع و محتوای هر قرارداد متفاوت است، اما برخی موضوعات تقریباً در بسیاری از قراردادها باید مورد توجه قرار گیرند.
مبلغ، شیوه پرداخت و زمان بندی
مبلغ قرارداد باید دقیق باشد و نحوه پرداخت آن نیز مشخص شود. اگر پرداخت مرحله ای است، باید شرایط پرداخت هر مرحله تعیین شود.
همچنین لازم است مشخص شود آیا مالیات، هزینه حمل، بیمه، هزینه های جانبی و سایر مخارج در مبلغ قرارداد محاسبه شده اند یا جداگانه پرداخت می شوند.
مدت قرارداد و زمان انجام تعهدات
عبارات مبهم درباره زمان می توانند مشکلات زیادی ایجاد کنند. بهتر است تاریخ شروع، پایان و مهلت انجام تعهدات تا حد امکان صریح باشد.
اگر امکان تمدید وجود دارد، شرایط تمدید نیز باید مشخص شود.
وجه التزام و خسارت قراردادی
در برخی قراردادها طرفین برای تأخیر یا تخلف از تعهد، مبلغی به عنوان وجه التزام تعیین می کنند.
تعیین این مبلغ باید آگاهانه انجام شود. مبلغ بسیار ناچیز ممکن است اثر بازدارندگی نداشته باشد و درج یک بند نامتناسب نیز می تواند مشکلات دیگری ایجاد کند.
محرمانگی و حفاظت از اطلاعات
در قراردادهای تجاری، استخدامی، فناوری، مشاوره ای و بسیاری از همکاری های حرفه ای، اطلاعات محرمانه اهمیت زیادی دارد.
بهتر است مشخص شود چه اطلاعاتی محرمانه محسوب می شود، طرف دریافت کننده چه تعهدی در نگهداری اطلاعات دارد و این تعهد تا چه زمانی ادامه خواهد داشت.
فسخ، تمدید و خاتمه قرارداد
شرایط خروج از قرارداد باید از ابتدا مشخص باشد. تعیین موارد فسخ، شیوه اعلام آن، مهلت رفع تخلف و تکلیف تعهدات باقی مانده می تواند از بسیاری از اختلافات جلوگیری کند.
آیا استفاده از قراردادهای آماده اینترنتی کافی است؟
یکی از دلایل ایجاد اختلاف، استفاده مستقیم از نمونه قراردادهایی است که از اینترنت دریافت شده اند.
نمونه قرارداد ممکن است برای آشنایی اولیه مفید باشد، اما معمولاً برای یک معامله مشخص طراحی نشده است.
ممکن است قراردادی که برای یک پروژه مناسب است، برای پروژه ای مشابه اما با شیوه پرداخت، میزان مسئولیت یا شرایط اجرایی متفاوت، مناسب نباشد.
قرارداد آماده همچنین نمی تواند تمام اطلاعات مهمی را که در مذاکرات واقعی میان دو طرف مطرح شده شناسایی کند.
مشکل اصلی زمانی ایجاد می شود که افراد فقط نام طرفین و مبلغ را در یک نمونه قرارداد تغییر می دهند و بدون بررسی آثار حقوقی سایر بندها آن را امضا می کنند.
در معاملات مهم، بررسی قرارداد توسط یک وکیل حقوقی می تواند پیش از ایجاد تعهد، ایرادات و ریسک های احتمالی را مشخص کند.
چه قراردادهایی بهتر است توسط وکیل تنظیم شوند؟
هر قراردادی می تواند آثار حقوقی داشته باشد، اما در برخی قراردادها به دلیل ارزش مالی، مدت همکاری یا پیچیدگی تعهدات، استفاده از وکیل اهمیت بیشتری دارد.
- قرارداد مشارکت؛
- قرارداد سرمایه گذاری؛
- قرارداد خرید و فروش املاک؛
- قرارداد پیمانکاری؛
- قرارداد ساخت و ساز؛
- قرارداد ارائه خدمات؛
- قرارداد همکاری تجاری؛
- قرارداد نمایندگی و عاملیت؛
- قرارداد استخدام مدیران و نیروهای کلیدی؛
- قرارداد طراحی و توسعه نرم افزار؛
- قرارداد انتقال یا بهره برداری از حقوق مالکیت فکری؛
- قرارداد محرمانگی؛
- قرارداد فروش کالا با مبالغ قابل توجه؛
- قراردادهای مربوط به کسب وکارها و شرکت ها.
در این موارد، نقش وکیل در تنظیم قرارداد فقط حفاظت از حقوق یک طرف نیست؛ بلکه هدف اصلی ایجاد یک رابطه حقوقی روشن و قابل اجرا برای هر دو طرف است.
تنظیم قرارداد توسط وکیل در تهران و کرج
در تهران و کرج حجم زیادی از روابط تجاری، ملکی، شرکتی و پیمانکاری بر اساس قراردادهای خصوصی انجام می شود. بسیاری از این معاملات نیز ارزش مالی قابل توجهی دارند.
اگر قرار است قراردادی مهم امضا کنید، بهتر است بررسی حقوقی آن را به روز بعد یا پس از امضا موکول نکنید. زمانی که قرارداد امضا شد، اصلاح بعضی از شروط تنها با توافق طرف مقابل امکان پذیر خواهد بود.
در بررسی حقوقی قرارداد ابتدا باید هدف طرفین و شرایط واقعی معامله مشخص شود. سپس بندهای قرارداد از نظر تعهدات، ضمانت اجرا، پرداخت، فسخ، خسارت و حل اختلاف مورد ارزیابی قرار گیرد.
بنابراین برای اشخاص و کسب وکارهایی که در تهران یا کرج فعالیت دارند، دریافت مشاوره حقوقی پیش از امضای قرارداد می تواند بخش مهمی از مدیریت ریسک معامله باشد.
هزینه تنظیم قرارداد توسط وکیل به چه عواملی بستگی دارد؟
نمی توان برای تمام قراردادها هزینه یکسانی تعیین کرد؛ زیرا میزان بررسی و مسئولیت حقوقی آنها متفاوت است.
هزینه تنظیم یا بررسی قرارداد معمولاً تحت تأثیر عواملی مانند موارد زیر قرار می گیرد:
- نوع قرارداد؛
- ارزش مالی معامله؛
- تعداد طرفین؛
- حجم و پیچیدگی تعهدات؛
- تعداد جلسات و مذاکرات؛
- نیاز به بررسی مدارک و اسناد؛
- ضرورت اصلاح پیش نویس های متعدد؛
- تخصصی بودن موضوع قرارداد.
برای مثال بررسی یک قرارداد خدمات ساده با تنظیم قرارداد چندجانبه مشارکت یا سرمایه گذاری قابل مقایسه نیست.
به همین دلیل بهتر است ابتدا موضوع قرارداد و شرایط معامله بررسی شود و سپس درباره نحوه ارائه خدمات حقوقی تصمیم گیری شود.
نتیجه گیری؛ قرارداد خوب قبل از اختلاف نوشته می شود
مهم ترین نقش وکیل در تنظیم قرارداد پیشگیری از اختلاف و حفاظت از حقوق طرفین پیش از ایجاد مشکل است.
یک قرارداد حرفه ای باید فراتر از ثبت یک توافق ساده باشد. هویت و اختیار طرفین، موضوع قرارداد، تعهدات، مبلغ، زمان بندی، خسارت، شرایط فسخ و روش حل اختلاف باید به اندازه کافی روشن باشند.
بسیاری از دعاوی حقوقی زمانی شکل می گیرند که یکی از همین موارد در قرارداد مبهم، ناقص یا مسکوت باقی مانده است.
اگر قراردادی با ارزش مالی یا اهمیت کاری قابل توجه در پیش دارید، بهتر است پیش از امضا آن را از نظر حقوقی بررسی کنید. اصلاح یک بند پیش از امضا معمولاً بسیار ساده تر از اثبات برداشت موردنظر شما پس از ایجاد اختلاف است.
قبل از امضای قرارداد، ریسک های حقوقی آن را بررسی کنید
اگر در تهران یا کرج قصد تنظیم یا امضای قرارداد مشارکت، پیمانکاری، خرید و فروش، سرمایه گذاری، همکاری تجاری یا سایر قراردادهای مهم را دارید، بهتر است پیش از امضا مفاد آن از نظر حقوقی بررسی شود.
وکیل ماهر می تواند در بررسی پیش نویس، شناسایی بندهای پرریسک و تنظیم قرارداد متناسب با شرایط واقعی معامله به شما کمک کند. برای بررسی یا تنظیم قرارداد با وکیل قراردادها مشورت کنید.
دیدگاه خود را بنویسید