«مهریه چیست و چگونه مطالبه می شود» از پرتکرارترین پرسش های حوزه خانواده است؛ چون مهریه فقط یک عدد در عقدنامه نیست، بلکه یک حق مالی قانونی است که می تواند در بزنگاه های مهم زندگی مشترک، مثل اختلافات جدی یا طلاق، نقش تعیین کننده داشته باشد.
با این حال، بسیاری از افراد (چه زوج و چه زوجه) دقیق نمی دانند مهریه چه ماهیتی دارد، از چه مسیرهایی می توان آن را وصول کرد، چه مدارکی لازم است، چه اموالی قابل توقیف است، و در چه شرایطی امکان تقسیط یا ادعای اعسار مطرح می شود.
در این مقاله، مهریه را کاملاً کاربردی توضیح می دهیم: از تعریف و انواع مهریه و زمان تعلق آن، تا مسیرهای اصلی مطالبه (اجرای ثبت و دادگاه خانواده)، اجرای حکم و توقیف اموال، قواعد مهم مربوط به سقف ۱۱۰ سکه و مازاد آن، مهریه نقدی و محاسبه به نرخ روز، و همچنین نکاتی که به کاهش ریسک پرونده کمک می کند. این متن آموزشی است و جایگزین بررسی اختصاصی پرونده شما نیست.
اگر می خواهید قبل از اقدام، وضعیت شما دقیق بررسی شود و مسیر مناسب برای مطالبه یا دفاع انتخاب گردد، می توانید از وب سایت وکیل ماهر استفاده کنید.
مهریه چیست و چگونه مطالبه میشود؟
مهریه (مَهر) مالی است که به مناسبت عقد نکاح، بر ذمه زوج قرار می گیرد و زوجه به محض وقوع عقد، مالک آن می شود.
این مالکیت به این معناست که مهریه یک «حق مالی» برای زن است و اصولاً زن می تواند درباره آن تصمیم بگیرد: مطالبه کند، ببخشد، یا درباره زمان و نحوه وصول توافق کند.
نکته مهم این است که مهریه الزاماً «سکه» نیست. مهریه می تواند وجه نقد، سکه، ملک، خودرو، طلا، یا هر مال قابل تملک دیگری باشد.
اما هر نوع مهریه ای، قواعد مطالبه و اجرای مخصوص به خود را دارد؛ مثلاً مهریه ای که «ملک غیرمنقول» است با مهریه «سکه» تفاوت های اجرایی دارد.
انواع مهریه که در عمل بیشتر با آن روبه رو می شویم
۱) مهریه عندالمطالبه
وقتی در عقدنامه یا توافقات زوجین، مهریه «عندالمطالبه» تعیین شده باشد، اصل بر این است که زوجه هر زمان بخواهد می تواند مهریه خود را مطالبه کند و زوج باید پرداخت کند (البته در مرحله اجرا و وصول، بحث توانایی مالی و نحوه اجرای حکم مطرح می شود).
در بسیاری از پرونده ها، چالش اصلی این نیست که «حق مطالبه هست یا نه»، بلکه این است که «چطور وصول شود» و «از چه اموالی».
۲) مهریه عندالاستطاعه
در مهریه «عندالاستطاعه»، محور اصلی اثبات یا احراز «استطاعت/توانایی پرداخت» زوج است.
به زبان ساده، مطالبه و وصول در این نوع مهریه معمولاً به وجود دارایی، درآمد یا توان مالی قابل اثبات وابسته می شود. بنابراین اگر مهریه عندالاستطاعه است، طراحی پرونده و جمع آوری مستندات مالی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
۳) مهریه وجه نقد (محاسبه به نرخ روز)
اگر مهریه «وجه رایج» (پول) باشد، معمولاً محاسبه آن با توجه به تغییر شاخص قیمت سالانه انجام می شود مگر اینکه زوجین هنگام عقد، روش دیگری را توافق کرده باشند.
در عمل، این یعنی مهریه نقدی می تواند «به نرخ روز» محاسبه شود و عدد مندرج در عقدنامه همیشه همان مبلغ نهایی پرداختی نخواهد بود.
۴) مهریه مال غیرمنقول یا عین معین (مثلاً یک واحد آپارتمان یا یک قطعه زمین)
اگر مهریه «عین معین» باشد (ملک مشخص، خانه مشخص در جای مشخص )، مسیر اجرا بیشتر به سمت شناسایی، توقیف و انتقال همان مال می رود.
در این نوع مهریه، دقت در مشخصات مال (پلاک ثبتی، مشخصات خودرو، حدود و اوصاف) بسیار مهم است؛ چون ابهام می تواند وصول را سخت کند.
مهریه از چه زمانی قابل مطالبه است؟
اصل کلی این است که زوجه به محض وقوع عقد، مالک مهریه می شود و حق مطالبه دارد. در عمل، زمان مطالبه تابع مواردی مثل نوع مهریه (عندالمطالبه یا عندالاستطاعه)، شرایط پرونده، و هدف اقدام (وصول فوری، تأمین خواسته، یا مدیریت اختلافات خانوادگی) است.
یک نکته مهم که بسیاری از افراد از آن غافل اند این است که مطالبه مهریه، همیشه به معنای «شروع جنگ» نیست. خیلی وقت ها مطالبه مهریه تبدیل به یک ابزار برای شفاف سازی تکلیف مالی یا ساختن مسیر توافق می شود.
اما اگر قرار است از مهریه به عنوان اهرم مذاکره استفاده شود، بهتر است مذاکره درست طراحی شود تا نتیجه «قابل اجرا» داشته باشد.
در پرونده های حساس خانوادگی، دریافت راهنمایی مرحله ای از خدمات خانواده می تواند به انتخاب زمان درست اقدام و جلوگیری از تصمیم های عجولانه کمک کند.
روش های اصلی مطالبه مهریه: اجرای ثبت یا دادگاه خانواده؟
برای مطالبه مهریه معمولاً دو مسیر اصلی مطرح می شود:
۱) مطالبه از طریق اجرای ثبت (به اعتبار لازم الاجرا بودن سند رسمی ازدواج)
۲) مطالبه از طریق دادگاه خانواده (طرح دادخواست و گرفتن حکم). انتخاب مسیر مناسب به نوع مهریه، اطلاعات شما از اموال زوج، وضعیت اختلاف، و هدف نهایی شما بستگی دارد.
خیلی از افراد می خواهند «سریع ترین» مسیر را انتخاب کنند، اما در عمل، «سریع ترین» همیشه «بهترین» نیست. گاهی اجرای ثبت، به دلیل تمرکز روی توقیف اموال، مناسب تر است؛ گاهی هم دادگاه به دلیل امکان رسیدگی به دفاعیات، صدور حکم، و ادامه اجرا از طریق اجرای احکام، نتیجه بهتری می دهد.
مسیر اول: مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت (اجرائیه ثبتی مهریه)
چون سند ازدواج یک سند رسمی است، مفاد مالی آن (از جمله مهریه) در بسیاری موارد قابلیت اجرا از طریق اجرای ثبت را دارد.
در این مسیر، معمولاً نقطه شروع این است که زوجه به دفترخانه ای که عقد در آن ثبت شده مراجعه می کند و درخواست صدور اجرائیه می دهد، سپس پرونده برای اقدامات اجرایی به مرجع اجرای ثبت ارسال می شود.
مدارک معمول برای اجرای ثبت مهریه
معمولاً برای شروع این مسیر، وجود سند نکاحیه و مدارک هویتی ضروری است و تقاضانامه صدور اجرائیه هم مطرح می شود. اگر مدارک ناقص باشد، پرونده از همان ابتدا معطل می ماند.
در اجرای ثبت چه اتفاقی می افتد؟ (به زبان ساده)
در اجرای ثبت، تمرکز اصلی روی «شناسایی و توقیف اموال» است. یعنی اگر شما بتوانید اموال قابل توقیف معرفی کنید، مسیر وصول ملموس تر می شود.
اموال می تواند شامل حساب های بانکی، خودرو، ملک، یا حقوق و مزایای قابل توقیف باشد (با رعایت حدود قانونی).
نکته کاربردی: اگر شما هیچ اطلاعاتی از اموال زوج ندارید، مسیر اجرا ممکن است کند شود. بنابراین قبل از اقدام، هر اطلاعات قابل استنادی درباره دارایی ها، حساب ها، ملک، خودرو، محل کار و… جمع آوری کنید.
پرونده های مهریه ای که از ابتدا «نقشه اموال» دارند، معمولاً زودتر به نتیجه می رسند.
اگر پرونده شما هم زمان درگیر اختلافات خانوادگی و تصمیم های جدی مثل طلاق یا مهریه یا حضانت است، استفاده از خدمات خانواده می تواند به شما کمک کند اقدام مهریه با سایر تصمیم ها (مثل توافقات مالی یا برنامه ملاقات فرزند) هماهنگ و کم ریسک باشد.
مسیر دوم: مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده (دادخواست مطالبه مهریه)
مسیر دادگاه خانواده یعنی زوجه دادخواست مطالبه مهریه را ثبت می کند، دادگاه رسیدگی می کند، و در نهایت (در صورت احراز) حکم صادر می شود. سپس پرونده وارد مرحله اجرای حکم می شود.
این مسیر در مواردی مثل اختلاف جدی درباره ماهیت مهریه، اختلاف درباره میزان واقعی، یا نیاز به تصمیم قضایی روشن، اهمیت بیشتری پیدا می کند.
دادگاه خانواده چه چیزهایی را بررسی می کند؟
در پرونده مهریه، دادگاه معمولاً به سند ازدواج، نوع و میزان مهریه، دفاعیات طرف مقابل، و در موارد لازم به ادله تکمیلی توجه می کند. اگر مهریه وجه نقد باشد، بحث محاسبه بر اساس شاخص و «نرخ روز» نیز مطرح می شود.
نکته های مهم در تنظیم دادخواست مهریه
دادخواست خوب فقط یک فرم نیست. شما باید دقیق بنویسید: مهریه شما چیست (سکه/نقد/ملک/…)، میزان آن چقدر است، مستند شما کدام است (شماره سند ازدواج/رونوشت)، و از دادگاه چه می خواهید (محکومیت به پرداخت، تقسیط یا نه).
اگر مهریه شما شامل چند جزء است (مثلاً سکه + وجه نقد)، بهتر است از ابتدا شفاف باشد.
در بسیاری پرونده ها، ارزش کار اینجاست که مسیر دادخواست مهریه با سایر موضوعات خانواده هم راستا شود.
برای همین، پیگیری تخصصی از خدمات خانواده می تواند از طرح هم زمان دعاوی پراکنده و پرریسک جلوگیری کند و پرونده را «مرحله ای» جلو ببرد.
بعد از صدور حکم یا اجرائیه: اجرای مهریه چگونه انجام می شود؟
چه از مسیر ثبت و چه از مسیر دادگاه، در نهایت شما برای وصول مهریه به «اجرا» می رسید.
در مرحله اجرا، محور اصلی «شناسایی و توقیف اموال» است. یعنی قانون و مرجع اجرا باید اموال محکوم علیه را شناسایی و تا میزان محکوم به توقیف کند.
در این مرحله، معرفی اموال توسط محکوم له (زوجه) بسیار اثرگذار است. اگر شما بتوانید اموال دقیق معرفی کنید، اجرای پرونده معمولاً سرعت بیشتری می گیرد.
اگر اموال مشخص نیست یا پنهان شده، پرونده می تواند وارد مسیرهای استعلام و پیگیری های اجرایی شود.
چه اموالی معمولاً قابل توقیف است؟
به طور کلی، اموال و دارایی هایی مثل حساب بانکی، خودرو، ملک (در صورت قابل توقیف بودن)، سهام، و برخی مطالبات مالی می تواند قابل توقیف باشد. اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: همه اموال قابل توقیف نیست.
قانون، «مستثنیات دین» را مشخص کرده است؛ یعنی اموالی که برای حداقل معیشت و نیازهای ضروری بدهکار لازم است و معمولاً توقیف نمی شود.
مستثنیات دین یعنی چه؟ چرا مهم است؟
بسیاری از اختلاف های مرحله اجرا بر سر همین موضوع شکل می گیرد: زوجه می خواهد توقیف کند، زوج می گوید این مال «مستثنیات دین» است.
نتیجه عملی این است که اگر شما زوجه هستید، باید بدانید کدام اموال واقعاً قابل توقیف است تا وقت و انرژی پرونده در مسیرهای بی نتیجه هدر نرود.
اگر شما زوج هستید، باید بدانید ادعای مستثنیات دین باید دقیق و منطبق با قانون باشد، نه صرفاً یک جمله کلی.
قانون ۱۱۰ سکه و مازاد آن: واقعیت حقوقی به زبان ساده
یکی از پرتکرارترین سؤال ها این است: «مهریه بالای ۱۱۰ سکه چه می شود؟» نکته کلیدی این است که قانون، اصل مهریه را محدود نکرده؛ یعنی مهریه می تواند بیشتر از ۱۱۰ سکه هم تعیین شود.
اما درباره نحوه وصول و آثار اجرایی، قواعد متفاوتی برای سقف ۱۱۰ سکه و مازاد آن مطرح می شود.
در عمل، برای مهریه تا سقف مشخص، قواعد اجرای محکومیت مالی اعمال می شود و برای بخش مازاد، بحث «ملائت/توانایی مالی» زوج اهمیت ویژه دارد.
بنابراین اگر مهریه شما بالاتر از این سقف است، پرونده باید از ابتدا با نگاه «اثبات دارایی و توان مالی» طراحی شود، و اگر دارایی آشکار وجود ندارد، صرفاً با طرح کلیات، نتیجه مطلوب حاصل نمی شود.
در پرونده های مهریه سنگین، راهکارهای توافقی هم بسیار مهم می شود؛ چون ممکن است وصول کامل در کوتاه مدت واقع بینانه نباشد، اما یک توافق دقیق می تواند هم منافع زوجه را حفظ کند و هم از فرسایش طولانی پرونده جلوگیری کند. برای تنظیم توافق های قابل اجرا، استفاده از خدمات تخصصی قراردادها می تواند کمک کند متن توافق، دقیق و کم ابهام باشد.
مهریه نقدی چگونه «به نرخ روز» محاسبه می شود؟
اگر مهریه شما پول (وجه رایج) است، معمولاً محاسبه با توجه به تغییر شاخص قیمت سالانه انجام می شود. این یعنی مبلغ مهریه نقدی با گذشت زمان می تواند افزایش پیدا کند و عدد مندرج در عقدنامه، لزوماً مبلغ نهایی پرداختی نیست.
در عمل، مرجع صالح با توجه به شاخص های اعلامی، میزان قابل پرداخت را محاسبه می کند مگر اینکه توافق دیگری وجود داشته باشد.
نکته کاربردی: اگر مهریه شما بخشی نقدی و بخشی سکه است، در دادخواست یا تقاضای اجرا، هر بخش باید جدا و دقیق مطرح شود. اشتباه در طرح خواسته یا عدم تفکیک، می تواند به طولانی شدن رسیدگی یا ایرادهای شکلی منجر شود.
اگر طلاق قبل از نزدیکی باشد، تکلیف مهریه چه می شود؟
یکی از موارد مهمی که در پرونده های طلاق یا اختلافات اولیه مطرح می شود این است که اگر طلاق قبل از نزدیکی اتفاق بیفتد، معمولاً زوجه مستحق نصف مهریه خواهد بود.
این موضوع به خصوص در پرونده هایی که مهریه سنگین است یا طلاق در ابتدای ازدواج رخ می دهد، بسیار اثرگذار است.
اگر پرونده شما وارد این فضا شده (اختلاف درباره تحقق نزدیکی، زمان طلاق، یا میزان استحقاق)، معمولاً لازم است استراتژی پرونده دقیق شود؛ چون این بحث می تواند کل معادله مالی را تغییر دهد.
در چنین پرونده هایی، مشاوره از خدمات خانواده به کاهش ریسک تصمیم های عجولانه کمک می کند.
اعسار و تقسیط مهریه: زوج چگونه می تواند تقاضای قسطی شدن بدهد؟
در بسیاری پرونده ها، زوج می گوید «یکجا نمی توانم پرداخت کنم».
در این شرایط، موضوع «اعسار» (ناتوانی از پرداخت یکجای دین) و «تقسیط» (پرداخت اقساطی) مطرح می شود.
نکته کلیدی این است که ادعای اعسار، یک جمله ساده نیست؛ یک مسیر حقوقی است که معمولاً نیاز به ارائه مدارک و توضیح وضعیت مالی دارد.
اگر زوج واقعاً توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد، طراحی درست پرونده اعسار می تواند از تشدید بحران جلوگیری کند.
اما اگر ادعای اعسار بدون پشتوانه و صرفاً برای وقت کشی مطرح شود، ممکن است نتیجه معکوس بدهد و فشار پرونده را بیشتر کند.
از آن طرف، اگر زوجه هستید، باید بدانید در مواجهه با اعسار، چه نکاتی را بررسی کنید:
- آیا زوج دارایی یا درآمد پنهان دارد؟
- آیا سبک زندگی با ادعای اعسار هم خوان است؟
- آیا نقل و انتقالات مشکوک وجود دارد؟
پرسش های درست و پیگیری مرحله ای، می تواند پرونده را از حالت فرسایشی خارج کند.
توافق درباره مهریه: چرا «قرارداد خوب» از یک دعوای طولانی بهتر است؟
بسیاری از پرونده های مهریه در نهایت به یک توافق ختم می شود. اما تفاوت توافق موفق و توافق شکست خورده در چیست؟ در «جزئیات قابل اجرا».
یعنی توافقی که فقط بگوید «بخشی پرداخت می شود» یا «در آینده تسویه می شود»، عملاً اختلاف را به آینده منتقل می کند و پرونده جدید می سازد.
توافق خوب درباره مهریه معمولاً این موارد را شفاف می کند: مبلغ/تعداد دقیق، زمان بندی پرداخت، روش پرداخت، ضمانت اجرای عدم پرداخت (مثلاً حق پیگیری اجرایی)، تکلیف سایر حقوق مالی، و اینکه آیا توافق نهایی و قطعی است یا مشروط.
برای نوشتن توافق های دقیق، استفاده از خدمات تخصصی قراردادها کمک می کند متن توافق، کم ابهام و قابل اجرا باشد و بعداً به اختلاف جدید تبدیل نشود.
اشتباهات رایج در مطالبه مهریه که پرونده را طولانی می کند
بسیاری از طولانی شدن پرونده ها به خاطر اشتباه های ساده اما پرتکرار است. چند مورد مهم:
- اشتباه اول: اقدام بدون جمع آوری اطلاعات دارایی و بدون برنامه برای مرحله اجرا.
- اشتباه دوم: طرح خواسته مبهم (مثلاً مشخص نکردن نوع مهریه یا جزءهای آن).
- اشتباه سوم: تکیه بر پیام ها و دعواهای احساسی به جای سند و مسیر حقوقی.
- اشتباه چهارم: توافق شفاهی یا توافق کتبی مبهم بدون زمان بندی و ضمانت اجرا.
- اشتباه پنجم: بی توجهی به مستثنیات دین و معرفی اموالی که عملاً قابل توقیف نیستند.
سؤالات پرتکرار درباره مهریه و مطالبه آن
آیا می توان هم زمان از اجرای ثبت و دادگاه اقدام کرد؟
خیر این امکان وجود ندارد و در عمل اقدام هم زمان می تواند پرونده را پیچیده کند و باعث ایرادهای شکلی شود. پس بهتر است یک مسیر اصلی انتخاب شود و اگر آن مسیر به نتیجه نرسید یا نیاز به تغییر استراتژی بود، با طراحی درست، مسیر دوم پیگیری شود.
انتخاب مسیر باید بر اساس شرایط واقعی پرونده باشد، نه صرفاً شنیده ها.
برای توقیف اموال برای مهریه، چه چیزی بیشترین اثر را دارد؟
دقیق ترین پاسخ این است: «اطلاعات قابل استناد از دارایی ها».
هرچه شما دارایی ها را دقیق تر معرفی کنید (ملک با مشخصات، خودرو با پلاک، حساب ها، محل کار و درآمد)، اجرای پرونده معمولاً سریع تر و مؤثرتر می شود.
اگر زوج چیزی به نام خودش نداشته باشد چه می شود؟
این وضعیت، اجرای پرونده را سخت تر می کند اما به معنای پایان راه نیست.
ممکن است دارایی ها به شکل های دیگری وجود داشته باشد (درآمد، مطالبات، یا اموالی که بعداً قابل شناسایی می شود). یا انتقالات مشکوک توسط زوج صورت گرفته باشد که می بایست نسبت به شناسایی دقیق آن اقدام کنید و سپس راه های حقوقی در جهت ابطال آن انتقالات را بخواهید.
در این پرونده ها، انتخاب مسیر، زمان بندی اقدام، و طراحی درست اجرای پرونده اهمیت دوچندان دارد.
اگر مهریه نقدی باشد، آیا حتماً به نرخ روز محاسبه می شود؟
در بسیاری از موارد، مهریه وجه رایج بر اساس شاخص قیمت سالانه محاسبه می شود، مگر اینکه زوجین هنگام عقد، روش دیگری را توافق کرده باشند.
بنابراین پاسخ دقیق به متن عقدنامه و توافقات بستگی دارد.
جمع بندی: مهریه چیست و چگونه مطالبه میشود؟
مهریه یک حق مالی است، اما موفقیت در مطالبه یا دفاع، بیشتر از اینکه به «عدد مهریه» وابسته باشد، به «طراحی درست مسیر» وابسته است: انتخاب مسیر مناسب (اجرای ثبت یا دادگاه خانواده)، آماده سازی مدارک، داشتن نقشه دارایی ها، شناخت محدودیت های قانونی مثل مستثنیات دین، و در صورت امکان، ساختن یک توافق دقیق و قابل اجرا.
اگر پرونده شما هم زمان به موضوعات خانوادگی مثل طلاق، حضانت، نفقه یا توافقات مالی مثل مهریه گره خورده، پیگیری منظم از خدمات خانواده می تواند کمک کند تصمیم ها مرحله ای، کم ریسک و قابل اجرا باشند.
